आन्दोलनमा बल प्रयोगसम्बन्धी कुनै आदेश नदिइएको तत्कालीन गृहमन्त्री लेखकको दावी ; क्षतिको सुई आन्दोलनको अपनत्व लिने बालेन र रास्वपातिर सोझिदै

Prakash Adhikari December 29, 2025

काठमाडौँ, १४ पुसः नेपाली कांग्रेसका नेता एवं तत्कालीन गृहमन्त्री रमेश लेखकले गत भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी आन्दोलनमा बल प्रयोगसम्बन्धी आफूले कुनै पनि लिखित वा मौखिक आदेश नदिएको बताउनुभएको छ ।

जेनजी आन्दोलनका क्रममा भएका क्षतिका विषयमा छानबिन गर्न गठित जाँचबुझ आयोगमा आज बयान दिएपछि उहाँले पत्रकार सम्मेलनमार्फत बल प्रयोगसम्बन्धी कुनै पनि लिखित वा मौखिक आदेश आफूले नदिएको स्पष्ट पार्नुभएको हो ।

बल प्रयोग गर्ने वा नगर्ने निर्णय कानुनअनुसार तत्कालीन अवस्थामा सुरक्षामा खटिएका अधिकारीहरूको जिम्मेवारी हुने उहाँको भनाइ छ । “मन्त्री वा प्रधानमन्त्रीले बल प्रयोग गर्न आदेश दिने कुनै कानुनी व्यवस्था छैन,” उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो । पूर्वमन्त्री लेखकले उक्त आन्दोलनका क्रममा भएको मानवीय क्षतिप्रति गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै आयोगसमक्ष लिखित रूपमा आफ्नो धारणा र विवरणसमेत प्रस्तुत गरिसकेको जानकारी दिनुभयो ।

पूर्वमन्त्री लेखकका अनुसार गत भदौ २३ गते हुने जेनजी समूहको प्रदर्शनबारे सुरक्षा निकाय तथा गृह प्रशासनबाट पूर्वसूचना प्राप्त भएपछि भदौ २२ गते नै केन्द्रीय सुरक्षा समितिको बैठक आह्वान गरिएको थियो । बैठकमा सुरक्षा निकायहरूले सङ्कलन गरेका सूचनाको विश्लेषण गर्दै प्रदर्शन शान्तिपूर्ण हुने आयोजक पक्षबाट जानकारी प्राप्त भएको उल्लेख गरिएको थियो ।

बैठकअघि नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण तथा सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयका अधिकारीहरूसँग छलफल गरी विषयवस्तु बुझ्ने काम गरिएको उहाँले जानकारी दिनुभयो । “कुनै पनि हालतमा मानवीय क्षति नहोस्, भन्ने मेरो स्पष्ट आग्रह थियो,” पूर्वमन्त्री लेखकले भन्नुभयो । प्रदर्शन कुनै राजनीतिक दल वा सङ्गठित संस्थाको आयोजनामा नभएकाले नेतृत्वविहीन हुनसक्ने तथा घूसपैठको सम्भावनाप्रति सुरक्षा निकायलाई सचेत गराइएको थियो ।

बैठकमा अशान्ति वा बल प्रयोगसम्बन्धी कुनै निर्णय वा योजना नबनाइएको स्पष्ट पार्दै उहाँले सबै सुरक्षा निकायबीच समन्वय गरी शान्तिसुरक्षाको व्यवस्था मिलाउने निष्कर्ष निकालिएको बताउनुभयो । केन्द्रीय सुरक्षा समितिको बैठकपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्रीसँग बालुवाटारमा औपचारिक छलफल गरिएको र त्यहाँ पनि मानवीय क्षति नहोस् भन्ने विषयमा जोड दिइएको पूर्वगृहमन्त्री लेखकले उल्लेख गर्नुभयो ।

गत भदौ २३ गते बिहान माइतीघरबाट सुरु भएको प्रदर्शन बानेश्वर क्षेत्रमा पुग्दा उग्र र हिंसात्मक बनेको जनाउँदै उहाँले प्रदर्शनमा घुसपैठ भएको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार प्रदर्शनका आयोजकहरूले नै आन्दोलन ‘हाइज्याक’ भएको भन्दै सहभागीहरूलाई तितरबितर हुन आह्वान गरेका थिए ।

प्रदर्शन हिंसात्मक बन्दा केही व्यक्तिको मृत्यु र धेरै घाइते भएपछि आफू अत्यन्त पीडित र मर्माहित भएको उल्लेख गर्दै पूर्वगृहमन्त्री लेखकले सोही दिन नै नैतिकताको आधारमा राजीनामा आफूले दिएको बताउनुभयो । “मानिसको मृत्यु भएपछि पदीय जिम्मेवारीबाट राजीनामा दिनु नैतिक कर्तव्य ठानेँ,” उहाँले भन्नुभयो ।

मन्त्री लेखकले आफूले राजीनामा दिएको भदौ २३ पछि, विशेषगरी भदौ २४ मा भएका घटनाहरूले मुलुकको स्वाभिमान, लोकतान्त्रिक मूल्य र संवैधानिक संस्थामाथि गम्भीर आघात पुगेको बताउनुभयो । सिंहदरबार, राष्ट्रपति भवन, सर्वोच्च अदालतजस्ता राज्यका संवैधानिक अङ्ग र सार्वजनिक सम्पत्तिमा भएको क्षति जेनजी आन्दोलनको मूल भावना विपरीत भएको उहाँको भनाइ छ । ती घटनाहरू असल उद्देश्य बोकेको जेनजी आन्दोलनका नाममा भएको नभई योजनाबद्ध र घुसपैठका कारण भएको उहाँले दाबी गर्नुभयो ।

व्यक्तिगत क्षतिबारे जानकारी दिँदै पूर्वगृहमन्त्री लेखकले महेन्द्रनगरका आफ्ना दुईवटा घर जलेर नष्ट भएको, काठमाडौँस्थित निवास बस्नै नसक्ने गरी क्षतिग्रस्त भएको र प्रदर्शनकारीको आक्रमणबाट आमालाई जोगाउने क्रममा गम्भीर अवस्था सिर्जना भएको र पछि आमाको निधन भएको सुनाउनुभयो । साथै शान्ति प्रक्रिया, अन्तरिम संविधान २०६३ र संविधान निर्माणसँग सम्बन्धित ऐतिहासिक दस्तावेजहरू समेत आगलागीमा नष्ट भएको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।

सो अवसरमा पूर्वगृहमन्त्री लेखकले आफू गृह मन्त्रालयको नेतृत्वमा रहँदा नीतिगत र कानुनी सुधारलाई प्राथमिकता दिएको उल्लेख गर्दै नेपाल प्रहरी ऐन २०१२ सालको रहेको अवस्थामा समयानुकूल नयाँ ऐन आवश्यक ठानेर नेपाल प्रहरीसम्बन्धी विधेयक संसद्मा दर्ता गरिएको बताउनुभयो ।

त्यसैगरी सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल ऐन २०५८ साललाई संशोधन गर्दै नयाँ कानुन निर्माणका लागि विधेयक संसद्मा प्रस्तुत गरिएको तथा गैरसरकारी संस्थामा आउने वैदेशिक सहयोग रकमको पारदर्शिता सुनिश्चित गर्न नयाँ कानुनी व्यवस्था अन्तिम चरणमा पुगेको उहाँको भनाइ थियो । नागरिकता, कारागार व्यवस्थापन, राष्ट्रिय परिचयपत्र, स्थानीय प्रशासन र शान्तिसुरक्षासँग सम्बन्धित क्षेत्रमा पनि नीतिगत सुधार अघि बढाइएको उहाँको भनाइ थियो ।

सुई बालेन्द्र शाह, रास्वपा र तात्कालीन नेकपा माओवादीका नेतृत्व प्रचण्डतिर

तात्कालीन गृहमन्त्री लेखकले आफू र प्रधानमन्त्रीले पनि विरोध प्रदर्शनमा बल प्रयोग गर्न कुनै पनि मौखिक र लिखित आदेश नदिएको बताएपछि आन्दोलनको छानबिन गर्न गठित गौरीबहादुर कार्कीको आयोगलाई सकस उत्पन्न भएको छ । केही देशी र केही विदेशी षड्यन्त्रकारीहरुले अह्राए अनुरुप तात्कालीन सरकारले बल प्रयोग गरेर आन्दोलनकारीमाथि दमन गरेको निष्कर्ष निकाल्न कठिन हुने देखिएको छ ।

आन्दोलनमा अवाञ्छित तत्वको घुसपैठ भएर मानवीय क्षति भएपछि थप क्षति हुनबाट रोक्न गृहमन्त्री र पछि प्रधानमन्त्रीले समेत पदबाट राजिनामा दिएकोले सरकार दमन गन उद्यत थियो भन्न मिल्ने अवस्था पनि देखिएन ।

यसैले भाद्र २३ भएको जेन जी पुस्ताको विरोध प्रदर्शनका क्रममा भएको मानवीय क्षति र २४ को विध्वंसमा भएको जनधनको ंक्षतिको सुई आन्दोलनको अपनत्व लिने काठमाडौंका मेयर बालेन्द्र शाह, रास्वपा र तात्कालीन नेकपा माओवादीका नेतृत्व प्रचण्डतिर सोझिदै गएको छ

तर यहीनेर कलेजमा पढन झोलाबोकेर निक्केका बालबालिकालाई प्रदर्शनमा आउन आह्वान गर्ने र प्रदर्शन सुरु भएपछि त्यो भीडमा घुसपैठ गरेर गोली चल्ने चलाउने अवस्था सिर्जना गर्ने काममा औपचारिक रुपमा आएका काठमाडौंका मेयर बालेन्द्र शाह, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र तात्कालीन नेकपा माओवादी केन्द्रका नेताहरुमाथि आयोगले थप बयान लिन पर्ने भएको छ ।

काठमाडौंका स्वतन्त्र मेयर बालेन शाह र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबीच आइतबार भएको संझौतामा जेनजी आन्दोलनको अपनत्व लिने बूँदा स्पष्ट उल्लेख भएकोले त्यो जनधनको क्षतिको जिम्मेवारी पनि आन्दोलन उक्साउने शक्तिहरुले लिनुपर्ने भएको छ ।

।

Share Now