सेन्जेन, ३ मङ्सिर (रासस/एएफपी): चीन, अमेरिका र रुसले आफ्ना राष्ट्रप्रमुखबीच चीनको सेन्जेन सहरमा भएको ऐतिहासिक त्रिपक्षीय शिखर सम्मेलनपछि बिहीबार संयुक्त रूपमा ‘शान्ति घोषणापत्र’ जारी गरेका छन् ।
चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन सहभागी सम्मेलनपछि चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम र क्रेमलिनले संयुक्त वक्तव्य सार्वजनिक गर्नुभएको छ । ह्वाइट हाउसले भने उक्त वक्तव्य सार्वजनिक गरेको छैन ।
संयुक्त वक्तव्यमा तीनै देशका नेताले वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिबारे गहन विचारविमर्श गर्दै रणनीतिक स्थिरता र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा कायम राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको उल्लेख छ ।
तीन देशले प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको उत्पादन तथा आपूर्ति बढाउने योजना बनाएको र ऊर्जाको स्थिर प्रवाहको महत्त्वलाई पुनः पुष्टि गरेको वक्तव्यमा जनाइएको छ । त्यसैगरी आणविक जोखिम न्यूनीकरण र आणविक हतियारको प्रसार रोक्न आपसी संवाद अघि बढाउने सहमति भएको छ ।
वक्तव्यमा अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (आईसीसी) लगायतका संस्थाले आफ्नो अधिकारक्षेत्रको दुरुपयोग गर्न नहुने उल्लेख गरिएको छ । राष्ट्रको सहमति र सरकारी अधिकारीले पाउने कूटनीतिक उन्मुक्तिको सम्मान गर्नुपर्नेमा पनि नेताहरूले जोड दिएका छन् । तीनै देशले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सुधार प्रक्रियालाई अघि बढाउन प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।
ट्रम्प, सी र पुटिनबीच ९० मिनेट वार्ता
चीनको शेञ्जेन शहरमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङसँग करिब ९० मिनेट वार्ता गरेर संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प चीनबाट फर्किनुभएको छ।
त्रिपक्षीय शिखर सम्मेलनपछि अमेरिका, चीन र रुसले संयुक्त रूपमा ूशान्तिको घोषणापत्रू जारी गरेका छन्। उक्त घोषणापत्रमा ‘परमाणु युद्धमा कसैको जीत नहुने र यस्तो युद्ध कहिल्यै नलडिने’ उल्लेख छ।
बैठकस्थलबाट बाहिरिँदै गर्दा क्रेमलिनले सार्वजनिक गरेको भिडिओमा पुटिनले सी जिन्पिङसँग ‘यति राम्रो नतिजा निस्केला भनेर कसैले पनि अपेक्षा नगरेको ‘बताएको सुनिएको छ।
यसअघि सी जिन्पिङले वार्तालाई ऐतिहासिक महत्त्वको भन्नुभएको थियो। ट्रम्पले वार्ताबाट इतिहास रच्न लागेको बताउनुभएको थियो।
तीन देशका शीर्ष नेताहरूको यो पहिलो औपचारिक वार्ता हो।
शिखर बैठकअघि अमेरिकी राष्ट्रपतिले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङ र रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगको आफ्नो सम्बन्धबारे विश्वास व्यक्त गर्दै चिनियाँ र रुसी नेता दुवैले ‘ट्रम्पलाई माया गर्ने’ बताउनुभएको थियो।
बेइजिङले तीन नेताहरूबीच शन्जन बैठकमा विश्व शान्तिसँग सम्बन्धित विषयमा ‘गहिरो विचार’ आदानप्रदान हुने जनाएको थियो।
कतिपय पश्चिमा टिप्पणीकारहरूले विश्वलाई प्रभाव क्षेत्रका आधारमा बाँड्ने नयाँ व्यवस्थाको सङ्केत यी छलफलहरूले गर्न सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका थिए।
बैठकस्थलको रोजाइले दिन खोजेको सन्देश
तीनै नेताहरू चीनको दक्षिणी शहर शेञ्जेनमा आयोजना भइरहेको एशिया प्यासिफिक इकोनोमिक कोअपरेशन सम्मेलनमा सहभागी भइरहनुभएको छ र उहाँहरूले हात मिलाइरहेका तस्बिरहरू सार्वजनिक भएका छन्।
ट्रम्प, सी र पुटिन तीनैजना बिहीवार सम्मेलनस्थल शन्जन इन्टरन्याश्नल एक्सचेन्ज सेन्टर पुग्नुभएको थियो।
सम्मेलनमा सबैको ध्यान त्रिदेशीय शिखर सम्मेलनमा छ। राष्ट्रपति ट्रम्प, राष्ट्रपति सी र राष्ट्रपति पुटिनबीचको बिहीवारको अभूतपूर्व बैठकमा के हुन्छ भन्नेबारे सर्वत्र चासो थियो।
सन् १९९७ मा खोलिएको उक्त सरकारी स्वामित्वको परिसरमा कैयौँ चिनियाँ र विदेशी नेताहरूलाई स्वागत गरिएको छ।
डीपउल युनिभर्सिटीकी मिनसीओन कु शिखर सम्मेलनबारेकी विज्ञ हुनुहुन्छ। उहाँले औपचारिक सम्मेलन स्थलको साटो अलि निजी जस्तो देखिने बैठकस्थल रोज्ने बेइजिङको निर्णयले शिखर बैठक भन्दा पनि साइडलाइन अलग्गै महत्त्वपूर्ण (छेको पारेर गरिएको बैठक) आयोजना गरेको जस्तो देखिएको बताउनुभयो ।
“एपेकको आयोजकको नाताले पनि चीनले एपेक सम्मेलन प्राथमिक कार्यक्रम बनोस् भन्ने चाहन्छ। सी पनि त्यस्तै चाहनुहुन्छ । त्रिदेशीय बैठकले सम्मेलनलाई छायामा नपारोस् भन्ने उहाँ चाहनुहुन्छ।”
मुख्य अजेन्डा
एपेक सम्मेलनको समयमा अमेरिकाले लगाएको भन्सार शुल्क र त्यसप्रति दुर्लभ खनिजको निर्यात रोकेर चीनले जनाएको प्रतिक्रियाजस्ता विषय पनि चर्चामा छन्। अमेरिका र चीनबीचको संवेदनशिल व्यापार युद्ध स्थगनको अवधि ज्यानुअरीमा समाप्त हुँदै छ।
अमेरिका र चीनबीचको प्रविधि प्रतिष्पर्धामा एआई र चिप्स केन्द्रमा छन्। हालैको एनभिडिआ प्रकरणले चीनमा चिप्सहरू तस्करी हुने गरेका आरोपबारे थप छानबिनको परिस्थिति निम्त्याएको छ र अमेरिकाले यसलाई राष्ट्रिय सुरक्षाको सवाल भनिरहेको छ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले पुटिन र सीसँग ‘निःशस्त्रीकरणसहित कैयौँ मुद्दामा’ छलफल हुने बताएका छन्। तर चीनले लामो समयदेखि परमाणु निःशस्त्रीकरण बारेका वार्तामा सहभागी हुन अनिच्छा जाहेर गर्दै आएको छ। आफ्नो अस्त्र भण्डार रुस र अमेरिकाको तुलनामा सानो रहेको चीनको भनाइ छ।
विज्ञहरूले युक्रेन लडाइँबारे सम्मेलनमा कुनै ठोस निर्णय हुने अपेक्षा गरेका छैनन्। किनभने त्यहाँ परस्पर विरोधी स्वार्थहरू प्रकट हुन सक्छन् र युक्रेन छलफलमा सहभागी छैन्।
इरान युद्धबारे चाहिँ त्रिदेशीय वार्तामा छलफल गर्ने इच्छा राष्ट्रपति ट्रम्पले गर्नुभएको छ। मस्को र बेइजिङ औपचारिक रूपमा इरानका साझेदार होइनन् तर उनीहरूले उक्त इस्लामिक गणतन्त्रसँग रणनीतिक साझेदारी कायम राखेका छन्।
तीन नेताको मनस्थिति
बीबीसीका उत्तर अमेरिका संवाददाता एन्थनी जर्चर भन्नुहुन्छ यस्ता खालका हाइ प्रोफाइल कूटनीतिक कार्यक्रमहरू राष्ट्रपति ट्रम्पलाई मन पर्छ।
त्रिदेशीय शिखर बैठक आयोजना गर्ने अवधारणा शीतयुद्धकालीन शक्ति राजनीतिबाट प्रभावित रहेका रुसी राष्ट्रपति पुटिनको भएको भनिएको छ। यो बैठकमा सहभागी हुन ट्रम्प उत्साही देखिनुभएको थियो ।
यो अमेरिकी विदेश नीतिलाई प्रभाव क्षेत्रको पुरानो अवधारणातर्फ फर्काउने ट्रम्पको सोचसँग मेल खान्छ जहाँ शक्तिशाली देशहरू बसेर विश्व व्यवस्थाका नियमहरू बाँकी राष्ट्रहरूका लागि समेत तय गर्छन्।
बीबीसीकी चीन संवाददाता लौरा विकरका अनुसार अभूतपूर्व राजनीतिक क्षणमा राष्ट्रपति सी उक्त शिखर बैठकका लागि तयार हुनुभएको हो। युद्धमा फसेका र त्यसलाई अन्त्य गर्न सङ्घर्ष गरिरहेका दुई नेतालाई यसरी स्वागत गर्नु सीका लागि आफ्नो शक्ति र प्रतिष्ठा देखाउने मौका हो।
तर धेरै विषय रहेको र तयारीका लागि पर्याप्त समय नरहेकाले ठोस उपलब्धिहरू हासिल हुनेमा विज्ञहरूले आशङ्का व्यक्त गरिरहेका छन्।
राष्ट्रपति पुटिन चाहिँ सी र ट्रम्पसँगको त्रिदेशीय बैठकबाट ुठूलो सम्भावित लाभु को अपेक्षा गर्नुभएको छ। बीबीसीका रुस सम्पादक स्टिभ रोजेनवर्ग भन्नुहुन्छ-क्रेम्लिनका नेतालाई अहिले नै फाइदा भइसकेको छ। कतिपय रुसी समाचारपत्रहरूले सम्मेलन आयोजना हुनुलाई मात्र पनि ‘कूटनीतिक जीत’ भनिरहेका छन्।
सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि पूर्ण स्तरको आक्रमण थालेपछि पुटिन बहिस्कृत जस्तो बन्नुभएको थियो । पश्चिमा नेताहरूले उहाँलाई एक्ल्याउने प्रयास गरेका थिए। तर सन् २०२६ सम्म आइपुग्दा उहाँ विश्वका सर्वाधिक दुई शक्तिशाली नेताहरूसँग संयुक्त बैठकमा बस्नुभएको छ।






